Forumda görev almak isteyen arkadaşlar PM (@tarimsal) ile iletişime geçebilir.
***
Üyelik işleminden sonra üyelik aktivasyonu için, e-posta hesabınızda ki Spam/Gereksiz vb. klasörüne bakmayı unutmayın!

TOPRAK OLUŞUMU VE TOPRAK ÖZELLİKLERİ

Toprak oluşumu, parçalanması ve diğerleri
Cevapla
Kullanıcı avatarı
eran
Acemi Üye
Mesajlar: 20
Kayıt: Cum Ara 09, 2011 3:14 am

Pzr Ara 18, 2011 9:11 pm

Yeryüzündeki kara parçaları, toplam yeryüzü alanının %29.2sini oluşturmaktadır. Dünyamızda kutuplarla birlikte altı kara parçası bulunmaktadır. Kara parçalarının derinlikleri, insanlar için önemli petrol ve madenleri içermektedir. Canlıların besin ihtiyacı ise derinliklerden değil, yüzey tabakalarındaki canlı üretimlerden karşılanır. Toprak deyimi, genellikle yerkabuğunu oluşturan kayaların, fiziksel ve kimyasal ayrışması sonucunda biyolojik olayların da yardımı ile meydana gelen gevşek yeryüzü örtüsüne verilen genel addır. Buna rağmen toprağın herkes tarafından beklenen faydası ve fonksiyonuna göre başka tanımlamaları da vardır. Toprak, üzerinde ve içinde geniş bir canlı alemini barındıran, bitkilerimi durak yeri ve besin kaynağı olan ve belirli oranda katı, sıvı ve gaz içeren maddeler topluluğunun genel adıdır. Toprağın meydana gelmesi çok kolay olmamaktadır. Belirli bir süre içinde iklim şartlarının ve bitki örtüsünün ana kayaya etkisi sonucunda ortaya çıkmaktadır. Bu bakımdan bunu kendi isteğimiz doğrultusunda arttırmak elimizde değildir. Fakat meydana gelmiş toprağı korumak elimizdedir. Toprağın meydana gelmesinde beş ana faktör rol oynar. Bunlar: 1-Bitki örtüsü ve canlılar 2- İklim 3- Anakaya veya ana madde 4- Topografya 5- Zaman Toprak, besin maddelerini ve suyu depo edebilmektedir. Bitkiler de topraktan bu besin maddelerini ve suyu alarak yapraklarında, dallarında ve çiçeklerinde havanın CO2 ve ışık enerjisi ile birleştirerek bir takım organik bileşikler meydana getirmektedir. Ayrıca toprak içinde yaşayan çeşitli canlılar, toprağın oluşumunda önemli rol oynamaktadır. Toprak içinde yer alan mikroorganizmalar, toprağa düşen çeşitli organik maddeleri parçalayıp ayrıştırırlar. Böylece toprağın renginin koyulaşması, esmer bir şekil alması bu organik maddeler sayesinde olur. Organik madde miktarının fazlalığı da, toprağın, erozyona karşı mukavemetini arttırır. İklim, gerek ana kayayı fiziksel ve kimyasal değişikliğe uğratarak, gerekse bitki örtüsü ve canlılara dolaylı etkisi ile toprak oluşumunda etkili olan faktördür. Ana kaya ise, toprağın hammaddesini teşkil eder. Toprağın oluşum hızı ve bunun derecesi, belirli oranlarda arazinin topoğrafik özelliklerine bağlıdır. Arazinin düz, eğimli veya engebeli olması, toprağın tekstürü ve kalınlığında büyük rol oynar. Toprak oluşumu, uzun süreyi kapsayan bir zaman sürecinde gerçekleşir. Zaman, toprağın kalınlık derecesinde ve fazlalaşmasında, olgunlaşmasında önemli rol oynar.

TOPRAĞIN BAZI ÖNEMLİ ÖZELLİKLERİ
Toprağın oluşum faktörlerine göre ortaya çıkan çeşitli özellikleri vardır. Toprakta renk, bünye, yapı, kıvam, geçirgenlik, su ve besin tutma özelliği, reaksiyon durumu, tuzluluk, organik madde yüzdesi, kireç ve bazı mineral yüzdesi ve eğim gibi hususlar toprağın bazı önemli özelliklerini meydana getirir. 1-Renk Toprağın bileşimi, organik madde yüzdesi, nem ve ana maddesine göre toprağın rengi değişmektedir. Toprağın rengine bakarak bir çok özellikleri tahmin edilebilir. Mesela; humus yönünden zengin olan toprakta çevresindeki diğer topraklardan daha koyu bir renk tonu dikkati çeker. 2- Bünye Toprağı meydana getiren değişik irilikteki zerrelerin karışım oranına toprak bünyesi denir. Zerrelerin irilik derecesine göre topraklar değişik isimler alırlar. Eğer zerrelerin büyüklük derecesi 0.002 mm. den daha küçük ise, kil; 0.002 ile 0.02 mm. arsında olursa mil; 0.02 mm. ile 0.2 mm. arasında ise, kum diyoruz. 3- Yapı Toprakta yapı, toprak zerrelerinin kümelenme derecesi, biçimleri ve bunun çeşitli şekillerine denir. Yapı itibariyle topraklar; taneli, blok, prizmatik, pul ve yapışız olarak sınıflandırılabilir. 4- Kıvam Toprakların sertlik, sıkılık, yapışkanlık, plastiklik, organik madde yüzdesi, kil yüzdesi, işleme şartları gibi özelliklerine göre kıvam değerlendirilmesi yapılır. Buna göre her toprağın kıvamı farklılık gösterir. Mesela; killi topraklar sert ve sıkı kıvamlı olup, işlenmesi bir hayli zordur. Kum yüzdesi fazla olan topraklar ise, gevşek topraklardır. 5- Toprak Reaksiyonu Toprak suyu, iyon halinde birçok madde ihtiva eden bir solisyondan ibarettir. Yani, bir karışımdır. Toprak reaksiyonu, bu karışımdaki hidrojen ve hidroksil iyonları arasındaki orana göredir. Eğer topraktaki hidrojen iyonları fazla ise, toprak asit; eğer hidroksil iyonları fazla ise, toprak bazik veya alkalin olarak değerlendirilir.
Toprağın oluşumunda etkili olan faktörler
a. İklim
Nemli iklim bölgelerinde kimyasal, kurak bölgelerde ise fiziksel parçalanma etkilidir.
b. Anakayanın Özelliği
Anakayası sert olan yüzeyler zor çözüldüğü için toprak oluşumu güçleşir. Yumuşak yüzeyler ve suda eriyen arazilerde toprak daha kolay oluşur. Anakayanın kimyasal özelliğide oluşan toprakta önemlidir.
c. Eğim,Bakı ve Yükselti Özelliği
Eğim, suyun toprakta tutunmasına engel olur ve toprak oluşumunu yavaşlatır. Bakıya bağlı olarakta sıcaklık değerleri değiştiği için toprak oluşumunda etkilidir. Yükselti ise hem sıcaklık hem de yağışta etkili olduğu için toprak oluşumunda önemlidir.
d. Bitki Örtüsü
Bitki örtüsünün zengin olması topraktaki organik maddelerin zenginleşmesine ve mikroorganizmaların toprak oluşumunu hızlandırmasına neden olur.
e. Zaman
Toprak çok yavaş bir şekilde oluşur. Yukarıda verilen maddelerin hepsi uzun yıllar içerisinde toprak oluşumuna yardımcı olurlar.
Toprak Profili ve Katmanları (Horizonları)
Bir toprak profili incelendiğinde yüzeyden alta doğru fiziksel ve kimyasal özelliklerinin değişiklik gösterdiği görülür, topraktaki bu değişmelere göre topraklar ayırt edilir ve sınıflandırılır. Normal bir toprak profiline bakıldığında yandaki şekilde gösterildiği gibi üstten alta doğru A, B, C ve D horizonları görülür.
A Horizonu : Organik maddelerin karışması nedeniyle renginin genellikle koyu olduğu ve yıkanmanın gerçekleştiği horizondur. Yıkanmaya bağlı olarak bu katmandaki humus ve kil gibi maddelerin bir kısmı taşınmıştır. Buradaki çözülme ve ayrışma olayları sonucunda toprak oluşum sürecini tamamlamıştır. Bu katman mikroorganizma, solucan, karınca v.b canlıların yaşadığı katmandır. Bitki kalıntılarının toprağa karışması nedeniyle humusça zengindir. Tarımı yapılan ürünler bu katta yetiştirilir. (Humus: Toprağa verimlilik katan, çürümüş organik atıklardan oluşan madde.)
B Horizonu : Bu katta toprak oluşumu devam etmektedir. A katından sızan suların taşıdığı kil, demir, tuz gibi maddeler bu katta birikir.
C Horizonu : Ana kayayı oluşturan taşların küçük bloklar halinde bulunduğu kattır.
D Horizonu : En altta ana kayadan oluşan katmandır. Toprak çeşitleri
Topraklar oluşumlarına göre iki ana gruba ayrılır: Tanınmış topraklar ve yerli topraklar.
A. Taşınmış Topraklar
Dış kuvvetlerin (Akarsu, rüzgâr, buzul) geçtikleri yerlerden alıp götürdükleri malzemeleri daha sonra bihktirmesiyle oluşan topraklardır.
• Alüvyal; akarsuların taşıyıp biriktirdiği,
• Moren; buzulların biriktirdiği,
• Lös; rüzgârların biriktirdiği taşınmış topraklardır.
Taşınmış toprakların bileşiminde çeşitli mineraller bulunduğu için bu tür topraklar verimlidir. Ayrıca bu topraklarda horizonlaşma olayı yoktur.
B. Yerli Topraklar
Kayaların, bulundukları yerde çözülmesiyle oluşur. Oluşumlarında iklim koşulları da etkilidir.
a) Tundra Toprakları
Kutuplara yakın soğuk tundra bölgelerinin topraklarıdır. Genelde donmuş haldedirler. Yazın çözülen toprak bataklık halini alır. Tarıma elverişli değildir. Ülkemizde tundra toprakları yoktur.
b) Podzol Topraklar
iğne yapraklı ormanlarla kaplı soğuk, nemli bölgelerin toprağıdır. Yıkanmış olduğundan fazla verimli değil ve humusça fakirdir. Podzol topraklar Rusya ve Sibirya’nın kuzeyindeki tayga ormanlarında geniş yer kaplar. Ülkemizde Karadeniz bölgesinde görülür.
c) Terrarossa (kırmızı) topraklar
Akdeniz iklim bölgelerinde kalkerli araziler üzerinde oluşan topraklardır. Rengi demir oksitten dolayı kırmızımsıdır. Organik gübreleme ile verimi artar. Ülkemizde kalkerli araziler üzerinde Akdeniz, Kıyı Ege ve Güney Marmara’da görülür.
d) Laterit topraklar
Sıcaklığın yüksek, yağışın bol olduğu Ekvatoral bölgede görülür. (Amazon havzası – Kongo havzası – Güney Asya) Kuvvetli bir kimyasal çözülme sonucu oluşmuştur. Humusça fakirdir. Demir oksitten dolayı rengi kırmızıdır.
e) Kahverengi Orman Toprakları
Orta kuşağın nemli bölgelerinde geniş yapraklı ormanlarla kaplı alanlarında görülür. Humus bakımından zengin ve verimlidir.
Ülkemizde iç Anadolu’nun yüksek kesimlerinde (1000-1200 m), Karadeniz’in geniş bir bölümünde, Marmara’da Yıldız ve Samanlı Dağlan’nda, Akdeniz’de Güneydoğu Toroslar üzerinde ormanlarla kaplı bölgelerde görülür.
f) Çernezyom Toprakları (Kara Toprak)
Orta kuşağın yarı nemli step bölgelerinde görülür. Toprağın üst kısmı humusça zengindir. Çernezyom toprakları yerli topraklar içerisinde en verimli topraklardır. Çernezyom toprakları Orta Avrupa ve Kafkaslar’da yaygın olarak görülür. Ülkemizde Erzurum – Kars platosunda görülür.
g) Kestane ve Kahverengi Step Toprakları
Steplerde görülür. Bitki örtüsü fakir olduğundan humusça fakirdir. Bu nedenle verimi azdır. Ülkemizde step alanlarında yaygındır, iç Anadolu, Doğu Anadolu, İç Batı Anadolu ve Güney Doğu Anadolu’da görülür.
h) Çöl Toprakları
Çöl iklimi bölgelerinde görülür. Çok az yağış aldığından içinde kireç ve tuz miktarı çok fazladır. Humus miktarı çok azdır. Bu topraklar bir nevi kumdur. Kimyasal çözülmenin yetersiz kalması nedeniyle toprak oluşmamıştır. Türkiye’de çöl toprağı yoktur.


Kılınç ve saban; Bu iki fatihten birincisi, ikincisine daima yenildi.
Cevapla

“Toprak Genel” sayfasına dön