Forumda görev almak isteyen arkadaşlar PM (@tarimsal) ile iletişime geçebilir.
***
Üyelik işleminden sonra üyelik aktivasyonu için, e-posta hesabınızda ki Spam/Gereksiz vb. klasörüne bakmayı unutmayın!

Suni tohumlama uygulamalarında yapılan yanlışlıklar

Cevapla
Kullanıcı avatarı
tarimsal
Kıdemli Üye
Mesajlar: 599
Kayıt: Prş Mar 31, 2011 6:16 am
İletişim:

Çrş Ara 17, 2014 12:28 pm

Ülkemizde, tüm dünyada olduğu gibi sığırların gebe bırakılmasında metot olarak suni tohumlama uygulanmaktadır. Günümüze kadar birçok farklı suni tohumlama tekniği uygulanmıştır; intraservikal serviks pensi-spekulum yöntemi, basit vajinal tohumlama yöntemi gibi. Fakat eski tekniklere oranla; çok daha etkili bir teşhise imkan vermesi, enfeksiyon tehlikesinin minimum olması ve çok daha az sayıda alet ve uygulayıcının yeterli olması gibi nedenlerle günümüzde en etkili ve sağlıklı yöntem olarak "Rekto-vajinal Yolla Suni Tohumlama" kabul edilmiştir ve tüm dünyada en yaygın kullanılan teknik olmuştur.
Resim
Teknik kısaca şu şekildedir:
Öncelikle bölgedeki dışkı temizlendikten sonra rektal palpasyon yolu ile yapılan uterus, ovaryum muayenelerinden ve inspeksiyon ile yapılan vulva-vajina muayenelerinden sonra suni tohumlamanın yapılması gerektiğine karar verilir. Bu muayenelerde ovaryumlarda olgun bir graaf folikülü, uterusta uygun bir tonosite, vulva ve vajinada hiperemi olduğu görülmelidir. Bu muayenelere ek olarak; hayvanın dış östrus semptomlarının (huzursuz olması, sütünün azalması, hareketliliğinin artması, bağırması, başka hayvanların üzerine atlaması ve kendi üzerine atlanmasına izin vermesi vb.) da hafif ya da yoğun şekilde gözlenmesi gerekir. Esasen suni tohumlama zamanının doğru olarak belirlenmesi, başlı başına bir konudur.
Muayene edilen ineğin tohumlanması kararı verildikten sonra; donmuş sperma içeren payet (genelde 0,25 mL hacminde), usulüne uygun olarak çözdürülür/eritilir ve suni tohumlama pistolesi hazırlanır. Vulva bölgesinin temizliği yapıldıktan sonra pistole 45° açı ile vajinaya sokulur. Daha sonra diğer elle rektuma girilir, serviks kontrol altına alınır ve pistole serviksten geçirilerek sperma tekniğe uygun olarak dişi genital kanala bırakılır.
Bu teknikte yapılanları tek tek anlatmamızın önemli bir sebebi var:
Ülkemizdeki suni tohumlama uygulaması; son olarak 28136 sayı ve 08 Aralık 2011 tarihli resmi gazetede yayımlanan “SUNİ TOHUMLAMA, TABİİ TOHUMLAMA VE EMBRİYO TRANSFERİ FAALİYETLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK” ile düzenlenmiştir.
Bu yönetmeliğe göre; Türkiye Cumhuriyet’inde sığırlarda suni tohumlamayı, SADECE uygun sertifikayı alan “Serbest Veteriner Hekimler ve onlarla birlikte çalışan Veteriner Sağlık Teknisyenleri” yapabilir.
Zaman zaman bu sınırlandırmanın doğru olmadığı yönünde eleştiriler yapılmakta, dünyadan örnekler verilmektedir. Bazı ülkelerde bu sınırlamanın olmadığı doğrudur.
Ancak; yukarıda suni tohumlamanın uygulanabilmesi için; gerek hayvanda yapılan rektal muayene ile gerekse dıştan yapılan inspeksiyon (gözlem) muayenelerindeki birçok bulgunun, hekim tarafından tohumlama yapmaya uygun bulunması gerektiği vurgulanmıştır. Bununla birlikte hayvanda olası bir anormalliğin, patolojik bir olgunun da yapılan muayenelerde ayırt edilmesi gerekmektedir. Üstüne üstlük tüm bu kararların birkaç dakika içerisinde alınması, işin doğası nedeniyle bir gerekliliktir. Özetle suni tohumlama uygulaması; hayvanın anatomik, fizyolojik ve patolojik yapısı hakkında bilgi birikimine sahip, konu ile ilgili biyo-teknolojik bilgilere haiz veteriner hekimler ve teknisyenler tarafından yapılmak zorundadır.
Bu iki meslek grubuna mensup olmayan kişilerin yapacağı herhangi bir uygulama; hem hayvan sahibinin devlet tarafından sağlanan desteklemelerden yararlanamamasına neden olur, hem de yapan kişi için cezai yaptırıma tabidir.
Yazımızın başlığı ile çok alakalı görünmemesine rağmen, ülkemizde bu konuda özellikle bazı bölgelerde ciddi bir bilinçlenmeye ihtiyaç vardır.
Suni tohumlamalarda, kızgınlıkların başta yanlış tespit edilmesi ve tekniğin özensiz uygulanması başlıca eksiklikler olarak karşımıza çıkmaktadır.
1. Kızgınlıkların Yanlış Tespiti
Kızgınlıkların tespit edilmesinde yapılan hatalar, çoğumuzu şaşırtacak orandadır. Dünya genelinde yapılan araştırmalarda kızgınlıkların, %13’den %48’lere varan oranda yanlış tespit edildiği rapor edilmektedir. Ülkemizde yapılan bir araştırmada ise bu oranın %45’e kadar çıktığı bildirilmiştir. Bu bilgi veteriner hekimlerin; olguların yarısında, yanlış kızgınlık ihbarı ile çağrıldığını göstermektedir. Kızgınlık tespiti üzerine yapılan tüm çalışmalar, en büyük sebebin bilgi eksikliği olduğu konusunda birleşiyor. Dolayısıyla hayvan sahibi ile yakın ilişki içinde olan konusunun uzmanı veteriner hekimlerin, ineklerdeki dış kızgınlık belirtilerini üreticiye çok iyi anlatması gerekmektedir. Başlıca dış belirtiler; geçici iştahsızlık, süt veriminde azalma, meraklı bakış, huzursuzluk, diğer hayvanlara ve bakıcıya karşı ilgi artışı, uzun süre ayakta kalma ve daha fazla yürüme, bel bölgesine masaj yapıldığında kuyruğunu kaldırması, şeffaf-yumurta akı görünümünde ve kıvamında uzayan akıntı (Çara), ferçte şişme ve kızarıklık artışı, diğer hayvanların üzerine atlama (genelde kızgınlığın ilk evresinde) ve hayvanların kendi üstüne atlamasına müsaade etme (özellikle kızgınlığın son döneminde) olarak özetlenebilir.
Bilgi eksikliği dışında;
> Belirtilerin büyük çoğunluğunun; Akşam 18:00 – Sabah 06:00 arasında görülmesi,
> Sessiz kızgınlık (yukarıda yazılan belirtilerin çok zayıf ve kısa süreli görülmesi),
> Gözlem eksikliği ve
> Kişisel hatalar da kızgınlık tespitini zorlaştırmaktadır.
Süt ineklerinde; yıllar içinde gittikçe artan süt verimlerine bağlı olarak, kızgınlık sürelerinde azalma görülmektedir. Normalde 18 saat süren kızgınlık, 4 saate kadar düşmektedir. Bununla birlikte atlama ve üzerine atlanmasına izin verme hareketlerinde de bir azalma olmaktadır. Bazı ineklerde bu hareketler; günde 1-2 kereye kadar düşebilmektedir.
Bu bilgiler ışında; özellikle 18:00 ile sabah 06:00 arasına dikkat edilmek üzere, günde 3-4 kez 30 dakikalık kızgınlık takibi en başarılı sonucu vermektedir.
2. Suni tohumlama tekniğinin özensiz uygulanması
Başarılı bir suni tohumlama uygulaması için; sadece iç ve dış kızgınlık belirtilerinin doğru tespit edilmesi ve spermanın uygun yere bırakılması yeterli değildir. Donmuş spermanın muhafazasından, tohumlama için hazırlanmasına ve dişi genital kanalına sevk edilmesine kadar geçen süreçte birçok kritik noktada çok dikkatli olunmalıdır. Maalesef tüm bu konularda uygulayıcıların gerekli özeni göstermedikleri; yaptığımız toplantı, seminer ve eğitimlerde karşımıza çıkmaktadır. Özel yöntemlerle payetlerde dondurulup, -196°C’de depolanan spermalara gereken özen gösterilmelidir. Öncelikle kullanacağımız spermayı saklamamıza yarayan konteynerlerimizin güneş ışığından, hava sirkülasyonundan, rutubetten ve sıcaktan korunması, azotunun kontrol edilmesi ve ağzının her zaman kapalı tutulması gerekir. Konteynerlerin özellikle yaz aylarında, kullanılmadığı zamanlarda, korunaklı yerlere alınması gerekir. Oysa gözden kaçan ilk konu, konteynerlere yeterli özenin gösterilmemesidir.
Resim
İDEAL BİR SUNİ TOHUMLAMADA İZLENMESİ GEREKEN PROSEDÜR
> Her şeyden önce payetin eritilmesi/çözdürülmesi ve pistolenin/kateterin hazırlanması işlemleri; tohumlanacak hayvanın yanında yapılmalıdır.
> Konteynerin taşınmasına, saklanmasına ve özellikle de azot seviyesine dikkat edilmelidir.
> Payeti eritmeden ve tohumlama pistolesini hazırlanmadan önce; hekim, iç ve dış belirtileryönüyle hayvanın tohumlanmaya uygun olup olmadığını kontrol etmelidir.
> Özellikle 20°C’nin altındaki çevre ısılarında, spermanın eritme işleminden önce,tohumlama pistolesi vücut ısısında ısıtılmalıdır.
> Payet konteynerden alınırken, kanisterin kaldırıldığı yüksekliğe ve geçen süreye dikkat edilmeli ve alındıktan en fazla bir iki saniye içerisinde 35-38°C’lik eritme banyosuna atılmalıdır.
> Payet banyoda 30-40 saniye boyunca eritilmelidir.> Payet, su banyosundan alındıktan sonra temiz bir bez ile kurulanmalıdır.
> Önceden ısıtılmış pistoleye yerleştirilmelidir.> Payetin ucu, payet kesme makası ile standart olarak kesilmelidir.
> Steril olan pistole kılıfı, pistole üzerine geçirilmeli ve sabitlenmelidir. Sonrasında etrafa temasından kaçınılmalıdır.
> Pistole, ineğin önceden temizlenen vulvasından tekniğine uygun olarak, genital organlara yönlendirilmelidir.
> Serviks geçilmeli ve sperma, serviksin son 1/3’üne ya da sonuna bırakılarak suni tohumlama tamamlanmalıdır.
Özellikle 20 °C’nin altındaki çevre ısılarında; payetin eritme banyosundan alınması ile pistolenin vulvadan genital organlara yönlendirilmesi arasındaki sürenin bir buçuk dakikayı geçmemesine özen gösterilmelidir. Ülkemizde yapılan bir çalışmada; bu sürenin beş dakikaya ulaşması, gebelik oranlarında %7’lik bir azalma yaratmıştır! Yine üzülerek belirtmek isterim ki; yukarıda kabaca sayılan bu maddelerin tamamına uyan uygulayıcı sayısı, “en hafif tabiriyle” olması gerekenin altındadır. Hatta bazı uygulayıcılar çeşitli toplantılarda; suni tohumlama tekniğinin en kritik noktalarından biri olan payetin eritilmesini aşamasını; elinde, ağzında vb. gerçekleştirdiklerini bizzat ifade etmektedirler. Bu gibi örnekler yukarıda sayılan hemen tüm maddeler için çoğaltılabilir.Amacımız asla kimseyi rencide ya da ifşa etmek değil; bilakis aldıkları eğitim nedeniyle hekimlerimizin zaten çok iyi bildikleri bu kritik noktalara çok daha özen göstermelerini; böylece hem kendileri, hem de hizmet verdikleri hasta sahipleri için çok daha tatminkâr sonuçlar sağlayacaklarını kendilerine bir kez daha hatırlatmaktır. Bu bilgiler, binlerce hayvan üzerinde yapılan yüzlerce bilimsel çalışmayla kanıtlanmışlardır. Biopharm Ailesi olarak bizler; üzerinde hassasiyetle durulması gereken kritik noktalara, düzenlediğimiz eğitim toplantılarında elimizden geldiğince dikkat çekmeye çalışıyoruz. Ülkemiz hayvancılığının geleceği bizlerin, sektöre emek veren tüm çalışanların omuzlarındadır.Kıymetli meslektaşlarım özetle, gebelik oranının birçok faktöre bağlı olduğu tartışmasız bir gerçektir. Ve fakat suni tohumlama tekniğini başından sonuna kadar ideal olarak uygulamamız halinde, bu oranın artmasını sağlayabileceğimiz de yadsınamaz bir gerçektir! Başarının ayrıntılarda gizli olduğunu unutmayalım.
En son tarimsal tarafından Çrş Ara 17, 2014 12:33 pm tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kere düzenlendi.


Cevapla

“Sun’i Tohumlama = Teknik Tohumlama” sayfasına dön