Üye olma ile ilgili problemler düzeltildi, foruma üye olabilirsiniz. *** Forumda görev almak isteyen arkadaşlar PM (@tarimsal) ile iletişime geçebilir. *** Üyelik işleminden sonra üyelik aktivasyonu için, e-posta hesabınızda ki Spam/Gereksiz vb. klasörüne bakmayı unutmayın!

Yemeklik Tane Baklagillerin Morfolojisi

Cevapla
Kullanıcı avatarı
merve
Yeni Üye
Mesajlar: 6
Kayıt: Çrş Ara 18, 2013 3:48 pm

Yemeklik Tane Baklagillerin Morfolojisi

Tane
Meyve içerisinde, meyve kabuğuna göbek bağı ile bağlı halde bulunan taneler; renk, şekil ve büyüklük bakımından cins, tür, çeşit ve çevre koşullarına göre büyük değişiklik gösterirler. Bezelyede; küçük yuvarlak veya buruşuk, fasulye ve börülcede böbrek şeklinde, baklada; yuvarlak veya yassı 4 köşeli, mercimekte; küçük yuvarlak, yassı disk şeklinde, nohutta, koçbaşı, kuşbaşı şekillerinde ve hörgüç gibi bir çıkıntı vardır. Bu çıkıntı kotiledonlar arasında bulunan embriyonal kökün dışarı doğru uzamasından oluşmuştur.
Bir yemeklik tane baklagil tanesi
a) Tane (tohum) kabuğu
b) Kotiledonlar
c) Embriyo olmak üzere üç kısımdan oluşur.

Çimlenme

Tohumla üretilen tüm bitkilerde olduğu gibi yemeklik tane baklagillerde de ekilen bir tohum çimlenip sürerek yeni bir bitki meydana getirebilmesi için her şeyden önce tohumda canlılığın bulunması ve durgunluğun (dormansi) kırılmış olması gerekir. Tohumun canlı olması, tohumun mekanik olarak zarar görmemiş, embriyonun kotiledonlarla olan ilişkisinin kesilmemiş ve tohumun fizyolojik olgunluğunu tamamlamış olmasına bağlıdır.
Canlı, sağlam, hastalıksız ve durgunluğu kırılmış yemeklik tane baklagil tohumunun çimlenebilmesi için gerekli çimlenme koşullarının en az düzeyde de olsa ortamda bulunması gereklidir. Tahıllarda olduğu gibi, yemeklik tane baklagillerde de çimlenme faktörleri;
a) su
b) sıcaklık
c) hava
olmak üzere üç bölüm altında incelenir. Işık bu bitkiler için de bir çimlenmeyi başlatıcı yada durdurucu bir faktör değildir. Çimlenmenin olabilmesi için bu üç faktörün sadece bulunması değil istenilen düzeyde bulunması gereklidir.

Kök

Ülkemizde yemeklik tane baklagiller adı altında incelenen altı cinste kazık köklüdür. Ana kök tüm gelişme devrelerinde belirgindir. Yan köklerde oldukça iyi gelişme gösterebilirler. Yemeklik baklagil köklerinin gelişimi, çeşide, çevre koşullarına ve uygulanan yetiştirme tekniklerine göre önemli ölçüde değişiklik gösterir.
Ana ve yan köklerin gelişme durumuna göre yemeklik tane baklagiller iki ana grupta toplanırlar.
1. Esas kök toprak içinde derinlere iner ve önüne çıkan engelleri aşabilir. Yan kökler kuvvetlidir. Đlk kademedeki yan kökler erken gelişir ve ana kökün üst kısmından çıkarlar. Bazıları boy yönünden de ana kökün uzunluğuna erişebilirler. Birinci kademedeki yan kökler, ikinci kademedeki yan kökler tarafından çabucak örtülür.
a) Ana kök kalınca ve birinci kademedeki yan kökler dikkati çekecek şekilde yaygındır. (Bakla, Nohut).
b) Ana kök daha ince ve birinci kademedeki yan kökler daha az yaygındır.
(Mercimek, bezelye)
2. Esas kök birinci gruptaki kadar ya da daha kalındır. Ancak daha az derine gider.
Önüne çıkan engelleri aşamaz. Bir engele rastladığında büyümesini durdurur ve aynı kuvvette yan kökler ortaya çıkarır. Yan kökler birinci gruba göre daha fazladır. (Fasulye, Börülce) Tüm baklagil köklerinin ortak bir özelliği de köklerinde bitki ile ortak yaşayarak havanın serbest azotunu toprağa bağlayabilen bakterilerin oluşturduğu yumrucukların (nodozitelerin) bulunmasıdır. Baklagillerin köklerindeki yumruları “Rhizobium” bakterileri oluştururlar.
Toprakta bulunan veya çeşitli şekillerde toprağa verilen bakteriler; önce kökü enfekte ederler. Bitkinin ürettiği karbonhidratları kullanırlar. Bu sırada havanın serbest azotunu, oluşturduklar umrular içerisinde depolarlar. Depolanan azotun bir kısmı bizzat bitki tarafından kullanılır. Geri kalan azotun ise yolunarak yapılan hasatta bir kısmı, biçilerek yapılan hasatta ise tamamı bitkinin ölümünden sonra toprağa bırakılır. Cins, tür, çeşit, çevre koşulları ve yetiştirme yöntemlerine göre bir vejetasyon döneminde bir dekar alanda toprağa bağlanan azot miktarı 5–19 kg arasında değişir.

Gövde

Yemeklik tane baklagillerde gövde yumuşak ve otsudur. Genelde odunlaşma olmaz, tam olgunlaşma döneminde suyunu kaybetmesinden dolayı belli derecede sertleşme görülür. Yemeklik tane baklagillerde gövde; boy, kalınlık, dallanma durumu, kesit şekli, büyüme tipi yönünden cins, tür, çeşit ve çevre koşullarına göre büyük ölçüde farklılık gösterir. Gövde büyüme tipi bakımından dik, yarı yatık, yatık ve sarılıcı özellikler gösterebilmektedir. Kesit
şekli olarak gövde; nohut, bakla, mercimek ve bezelyede dört köşe; fasulye ve börülcede alt kısımda yuvarlak üst kısımda ise altı köşelidir. Gövdenin dallanma durumuna göre yemeklik tane baklagiller iki ana grup altında
toplanabilirler.
1. Ana gövde, gelişmenin tüm devrelerinde ayırt edilebilir ve 3 farklı tipi vardır.
a) Dallanma genellikle gövdenin alt kısımlarında olur (bakla),
b) Dallanma genellikle gövdenin üst kısımlarında olur (bezelye),
c) Dallanma bütün ana gövde boyunca olur (fasulye, nohut, börülce),

2. Ana gövde ilerleyen gelişme devrelerinde yan dallar arasında ya hiç ya da tam olarak ayırt edilemez. Dallanma çok kuvvetlidir. Alt dallar genellikle yeniden dallanırlar (mercimek).

Yaprak

Yemeklik tane baklagillerde bileşik yaprak halinde olan yapraklar; ortak bir sap üzerine özel sapçıklarla bağlanmış üç ya da daha fazla sayıda yaprakçıktan oluşurlar. Yapraktaki yaprakçık sayısı, yaprakçık şekli ve yaprak sapının son bulma durumu yönünden cins, tür ve çeşitler arasında önemli faklılıklar vardır. Gelişme devresi ilerledikçe farklılıklar daha belirginleşir. Yaprakçıkların yaprak sapı üzerindeki dizilişleri karşılıklı veya alternatiftir. Yaprakçık
kenarlarının dişlilik durumu da cins, tür ve çeşitlere göre değişiklik gösterir. Yaprak sapı; yaprakçık ya da uzun veya kısa bir sülükle son bulur. Sülükle son bulanlarda, sülüğün gelişme durumu tür, çeşit ve yaprağın bitki üzerinde bulunuş yerine göre faklılık gösterir. Yaprak sapının dalla birleştiği yerde büyüklük ve şekli cinslere göre önemli ölçüde farklılık gösteren değişik sayıda yaprakçık bulunur. Bu yaprakçıklara kulakçık adı verilir. Bezelyede oldukça büyük olan kulakçıklar yaprakçıklardan daha büyüktür. Bakla, nohut ve mercimekte ise
oldukça küçük, mızrak şeklinde ve iki adettir. Fasulye ve börülcede ise kulakçık üçgen şeklinde ve orta büyüklüktedir. Kulakçıklar, çiçeklenmeden önce baklagil cinslerinin birbirlerinden ayrılmasında göz önünde bulundurulan en önemli özelliktir.

Çiçek Durumu ve Çiçek

Yemeklik tane baklagil cinslerinde axillary (koltuksal) çiçek durumu vardır. Çiçek yaprak koltuklarından, yaprak sapı ile gövdenin birleştiği noktadan çıkar. Çiçekler salkım şeklindedir. Bir çiçek sapı üzerinde özel sapçıkla asıl çiçek sapına bağlanan bir ya da daha çok sayıda çiçek bulunur. Baklagil bitkilerinde çiçek dış görünüş itibariyle kelebek görünüşündedir. Genel olarak bir baklagil çiçeğinde 5 farklı organ bulunur.
1.çiçek tablası: çiçek sapının uç kısmında bulunan ve tüm çiçek organlarının üzerine oturduğu kısımdır. Yemeklik tane baklagillerde genel olarak yeşil renklidir.
2. çanak yapraklar (Sepal): çiçeğin en dış kısmında bulunan ve tüm diğer çiçek kısımlarını saran yeşil renkli çiçek organıdır. Tüm yemeklik tane baklagil genuslarında 5 adet olan çanak yapraklar alt kısımda birleşerek bir boru oluştururlar, bu boruya kaliks (calyx) adı verilir. Bu yapraklar üst kısımda 5 parçalıdır ve parçalar genelde birbirinin aynısı durumundadır. Çanak yapraklarının oluşturduğu borunun ve parçalı olan uç kısımlarının
uzunluğu, şekli, büyüklüğü, üzerindeki damarların belirginlik derecesi cins, tür ve çeşitlere göre büyük farklılıklar gösterir. Bu karakterler baklagillerin tür, bazen de çeşitlerin birbirinden ayrılmasında kriter olarak kullanılır.
3. taç yapraklar (Petal): tüm yemeklik tane baklagil çeşitlerinde 5 adet taç yaprak vardır. Çiçeğin renkli kısmını oluştururlar. Şekil, renk, büyüklük ve durumları itibariyle birbirinden farklı 3 ayrı durumda bulunurlar.
a) bayrak yaprağı (Vexillum): taç yapraklarının, en dışta bulunan ve en gösterişli olanıdır. Çiçeğe rengini verir. Bayrak yaprağının rengi cins, tür ve çeşitlere göre beyaz, mavi, kırmızı, menekşe veya pembe olabilir. Genellikle belirgin damarlıdır. Alt kısımda bir boru oluşturur, bu boruya “Coralla” adı verilir üst kısmı geniş yuvarlak ve hafifçe geriye doğru büküktür. Tomurcuk devresinde diğer çiçek kısımlarını sarar. Çiçek açınca geri ve arkaya
doğru hafifçe kıvrılır. Gösterişli renklere sahip olduğu için böceklerin çiçeğe gelmelerinde, dolayısıyla yabancı döllenmede önemli rol oynar.
b) Kayıkçık (Carina): kayıkçık bayrak yaprağının karşısında bulunan, birer kenarı boyunca birleşmiş iki adet taç yapraktan ibarettir. Birleşme nedeniyle kayığa benzediği için bu ismi almıştır. En içte bulunan taç yapraklarıdır. Çiçek açılmadan önce erkek ve dişi organları sarar ve korurular. Đnce birer sapla çiçek tablasına bağlanırlar. Şekli, büyüklüğü ve renkleri tür ve çeşitlere göre büyük değişiklik gösterir. Erkek organlar toz verecek olgunluğa geldikleri zaman, çeşitli nedenlerle kayıkçığın üst kısmı yırtılır, yay gibi gergin durumda olan
erkek organlar dışarı fırlar ve çiçek tozları etrafa yayarlar.
c) Kanatçıklar (Alea): kanatçıklar bayrak yaprağının oluşturduğu boru içerisinde, kayıkçığın sağ ve solunda bulunan iki adet taç yaprağıdır. Kanatçıklar ince birer sapla çiçek tablasına ayrı ayrı bağlanmışlardır. Çiçek açılmasından önce kayıkçık içerisinde bulunan erkek ve dişi organların korunmasında yardımcı olurlar. Çeşit ve türlere göre büyüklük, şekil ve renk olarak değişiklik gösterirler.
4.Erkek organlar (Androecium): yemeklik tane baklagillerde erkek organlar anther ve flamentlerden oluşur hepsinde erkek organ sayısı 10 tanedir. Alt kısımda birleşme durumuna göre birbirinden farklı 3 şekilde bulunurlar.
a) Monodelphus (tek parçalı): bu tipte 10 adet olan erkek organ alttan uzunluklarının 1/3'ü veya yarısı boyunca ince bir zarla birleşerek bir boru oluşturmuşlardır. Üst kısımda her birisi ayrı ayrı durumdadır. Birleşme uzunluğu tür ve çeşitlere göre farklılık gösterir.
b) Diadelphus (iki parçalı): dokuz adet erkek organ alt kısımda birleşerek bir boru oluşturur. Bir adet erkek organ ise dipten itibaren serbesttir.
c) Polidelphus (çok parçalı): on adet erkek organda alttan itibaren serbest gelişmişler ve ayrı ayrı durumda bulunurlar. Alt kısımda zarımsı yapıyla birleşme yoktur.
Yemeklik baklagil cinslerinde en çok rastlanan erkek organ tipi diadelphus'tur. Ancak monodelphus ve polidelphus tipinde olanları da vardır. Bazı hallerde aynı çeşit içerisinde birbirinden farklı iki erkek organ tipide görülebilir.
5. Dişi organ (Gynoecium: dişi organ, dişicik tepesi (stigma), dişicik borusu (stylus) ve yumurtalık (ovarium)'tan ibarettir. Baklagillerde dişi organ tek bir karpelden ibaret olup içerisinde mercimek ve nohutta 1–3, fasulye, börülce, bakla ve bezelyede ise 4–13 adet yumurta hücresi bulunur. Dişicik tepesi iki parçalı ve tüylüdür. Dişicik tepesi şekil, büyüklük ve tüylülük yönünden cins, tür ve çeşitlere göre önemli ölçüde değişiklik gösterir.

Meyve

Yemeklik tane baklagillerde meyve bakla, fasulye, kapçık, çakıldak, koza ve badıç gibi isimler alır. Meyve yumurtalığın dış katmanının gelişmesi ile ortaya çıkar. Meyve kabuğu iki parçalıdır, dolayısıyla iki adet dikiş yeri ihtiva eder. Dikiş yerlerinde cins, tür, çeşit, yetiştirme koşulları ve meyvenin olgunluk çağına göre değişik şekillerde iplikçikler (kılçıklar ) bulunabilir. Dikiş yerleri belli bir olgunluktan sonra (su oranı azalınca) kolayca çatlama özelliği kazanırlar. Bazı hallerde bakla olgunlaştığında meyve kabuğu parçalarının farklı kuruması nedeniyle ortaya çıkan kıvrılma kuvveti meyvenin dikiş yerlerinden çatlamasına neden olur. Bu özellik zamanında yapılan hasatlarda harmanı kolaylaştırır. Ancak bitkide homojen olmayan olgunlaşma nedeni ile ve geciken hasatlarda tane dökümüne, dolayısıyla ürün kaybına sebep olduğu için önemli bir özelliktir. Meyve içerisinde cins, tür, çeşit ve yetiştirme koşullarına göre bir ya da daha fazla sayıda tohum bulunur. Bakla, bezelye, fasulye
ve börülcelerde meyveler uzundur ve genellikle her meyve içerisinde 3–8 arasında tohum bulunur. Bazı börülce ve fasulye çeşitlerinde meyvedeki tohum sayısı 15'e kadar çıkabilir. Bir meyve sapı ucunda birden fazla meyve salkım halinde bulunabilir. Mercimek ve nohutta ise meyveler oldukça küçüktür ve bir, iki çok ender olarak da üç adet tohum bulunur. Meyvelerin; şekilleri, büyüklükleri, olgunlaşmadan önceki ve sonraki renkleri yetiştirme
koşulları yanında cins, tür ve çeşitlere göre de farklılık gösterir. Bazı hallerde bu farklılıklara göre çeşit, cins ve tür ayrımı yapılabilir. Meyve ile tohum kabuğu birbirinden ayrılmış durumdadır. Diğer ölçüler yanında, dıştan meyveye bakıldığı zaman meyvenin olgunlaşma durumuna göre tanenin olgunluk derecesi belirlenebilir.

Resim
En son merve tarafından Çrş Ara 18, 2013 10:34 pm tarihinde düzenlendi, toplamda 1 kere düzenlendi.


Resim
Cevapla

“Yemeklik dane Baklagiller” sayfasına dön